بر این پایه، به نظر می رسد که طراح و سازندگان نقوش به‌کار رفته در سقف و دیوارهای تالار اشرف، تصاویری خیال‌انگیز از مضامین به کار رفته در ابیات دیگر مثنوی بلند یادشده، هچون هفت پیکر (سیاره) و هفت رنگ ( سیاه، زرد ، سبز، سرخ، پیروزه‌ای ، صندلی و سپید ) را ارائه داده اند:

 صحنه گچ‌بری یادشده نیز عینا از روی یک مینیاتور اثر «سلطان محمد»، برگرفته از یکی از نسخه‌های قدیمی خطی داستان هفت پیکر در کتاب خمسه نظامی الگو برداری شده است. 

به سخن دیگر از دیدگاه نگارندگان، آشکار‌ صنعت پنهان در تصاویر و نقوش تالار اشرف، بازتابی از لایه‌های نهان در داستان‌های هفت‌پیکر نظامی هستند که در آن‌ داستان‌ها جلوه‌های زیبای زمین (هفت گنبد، هفت روز، هفت رنگ، هفت اقلیم و هفت عروس) با جلوه‌هایی از آسمان (چون هفت سیاره و هفت فلک) در هم می‌آمیزند و واسطه این دو با همدیگر گنبدی است که چرخ زنان آهنگ عروج به گنبد دوار دارد.

در دو طرف تالار اصلی، اتاق‌های زیبای دیگری با سقف زرنگار و دیوارهای نگارین وجود دارد که با راهروهای باریک با سقف بلند از تالار مرکزی جدا می‌شوند. در چهارگوشه تالار اصلی نیز چهار دستگاه پله، به  چهار اتاقک در طبقه فوقانی راه دارد که با ‌گچ‌بری‌های رنگین و پرکار با رنگ‌های سبز درخشان، عنابی و زرد کهربایی و هفت شمسه ( یادآور هفت پیکر) چشم بیننده را می‌نوازد و از آن بالا دست چشم اندازی متفاوت از تالار مرکزی را می‌توان دید. 

تالار اشرف، در دوران قاجار روزگار تلخ سرگذشت خود را سپری می کرد. عمارت اشرف در زمان ظل‌السلطان، خانه ابوالفتح‌خان صارم‌الدوله (فرمانده نظامیان اصفهان) بود و به دستور ظل‌السلطان هفته‌ای سه روز نظامیان در این تالار گردهم می‌آمدند و درباره فنون نظامی گفت و گو می کردند. در این مورد در روزنامه «فرهنگ» که در اصفهان و توسط ظل‌السلطان منتشر می شد، به تاریخ سوم ذیحجه 1303 قمری، آمده است: «  بر حسب امر و اراده مبارک مقرر شده است که جمیع صاحب منصبان قشون جمعی ]ظل السلطان[ از درجه سرتیپ اول الی سلطان‌ها، هفته‌ای  سه روز چنان‌که در سنه ماضیه مشغول بودند، در تلار بزرگ عمارت اشرف که منزل امیرالامراء العظام جناب صارم الدوله، امیر تومان رئیس قشون است، جمع شده مشغول مباحثات فنون نظامی و اقسام سنگرسازی و کلیه مسائل فن یعنی اصول سوق‌الجیشی و تعبیه‌الجیش گردند. لهذا از روز پنج‌شنبه 25 شهر ذیقده الحرام عموم صاحب منصبان ارکان ثلاثه  لشکری که توپچی و پیاده نظام و سواره باشد، در عمارت مذکوره جمع شده شروع به مباحثات فنون لشکری نمودند».

پس از مرگ صارم‌الدوله، خواهر ظل‌السلطان بر تالار اشرف دست انداخت. به استناد کتاب «تاریخ اصفهان»، در آن زمان بخشی از این تالار « ... توسط خواهر اعیانی ظل السلطان، بانوی عظمی، ویران و مبلغی از مصالح آن بنا و تالار طویله صرف عمارت باغ شرف وی در دستگرد خیار گردید. قسمتی دیگر را ده سالی بعد میرزا محمد دستگردی ملقب به نظام الاسلام، که از حواشی حاج‌آقا نورالله نجفی مسجد شاهی بود، به فریب از آقا حکم شرعی گرفت تا دست به تخریب و فروش مصالح آن بزند و این در سال 1327 قمری بود...» اما خوشبختانه در همان زمان حاکم وقت اصفهان، صمصام السلطنه بختیاری، دیده بود که عده‌ای مشغول تخریب این عمارت هستند و مانع اقدام آن‌ها شد.

 سپس در دوران جنگ جهانی اول، تالار اشرف ابتدا انبار علوفه شد و بعد به سربازخانه تبدیل شد و یکی از واحدهای نظامی روسی به همراه دستگاه‌های بزرگ ویژه نواختن مارش نظامی در آن مستقر شد که آسیب‌هایی مهم به بنا وارد آورد.

به گزارش روزنامه اخگر ( از سال 1299 خورشیدی به صاحب امتیازی « فتح الله وزیر زاده» در اصفهان منتشر  شد و در سال 1307 «امیرقلی امینی» سردبیری آن را  بر عهده گرفت) کار مرمت تالار اشرف در امردادماه سال 1308 آغاز شد: « ... تعمیرات تالار اشرف که به جهت محل اداره معارف تخصیص داده شده، شروع گردیده و از طرف اداره محترم معارف برای نقشه ساختمان آن"مسیو شونمان" دعوت و قریبا تالار مزبور که از نفیس ترین بناهای قدیمه است و سابقا به حالت مخروبه افتاده بود، تعمیر خواهد شد».

روزنامه اخگر سپس در شماره منتشر شده به تاریخ 24 شهریور 1308 خورشیدی، به اقدامات مرمتی و کشفیاتی که در تالار اشرف در زمان مدیرت «تقی دانشور» رئیس اداره معارف اصفهان صورت گرفت، اشاره کرده و می نویسد: « یکی از کارهای مهمی که آقای دانشور دست به کار شده اند، بنایی و اهتمام در تعمیر تالار اشرف است که قریب یک ماه و نیم است که در آنجا مشغول بنایی هستند تا محل آبرومندی برای اداره معارف تهیه نمایند، زیرا محل فعلی اداره معارف علاوه بر این که محل سکنای یک موسسه مهم دولتی نیست، عماقریب خراب و جزء خیابان خواهد شد... بیچاره مرحوم ظل‌السلطان که به عقیده ما با تمام قدرتی که داشته یکی از بدبخت‌ترین شاهزادگان قاجار بوده است، با عقیده و نظر خاصی که به تخریب ابنیه صفویه داشت، چنان‌چه قسمت مهم آثار صفویه را از قبیل عمارت هفت دست و نمکدان و قسمتی از ابنیه اطراف تالار اشرف و غیره را از بیخ و بن بر انداخت.

خوش‌بختانه و برحسب اتفاق تالار اشرف و اتاق شرقی جنب آن را دستور داده بود تا از کاهگل و گچ، اندود کرده و از خرابی آن‌ها صرف نظر کرده بود به طوری که اخیرا ممکن شد که گچ‌های مزبور را به‌وسیله گچ‌بر‌های ماهر از روی گچ‌بری‌های سابق برداشته و وضعیت قدیمی آن‌ها را دوباره برقرار دارند و حالیه هم مشغول اصلاح و مرمت آن دو اتاق هستند ولی اتاق سمت غربی تالار که تمام آن کاهگل شده و روی آن را گچ مالیده بودند، اخیرا جلب توجه و دقت آقای دانشور را نموده و از قرار مذکور یک ماه قبل به معمارها اظهار کرده اند که "خوب است زیر گچ‌های این اتاق را هم امتحانی بکنیم".  معمارها در جواب گفته بودند که "از زمانی که ما به خاطر داریم این اتاق به همین صورت سفید بوده است و بهتر این است که شما هم گل سفید زده و بیهوده خودتان را آلوده نکنید". این قضیه می گذرد تا این که در تاریخ پنج‌شنبه 21 شهریور [1308] آقای رئیس معارف خیال می کند چون اتاق قرینه این اتاق که جنب شرقی تالار واقع شده، نقاشی به آن زیبایی و عظمت را دارد، بنابراین، این اتاق هم نباید ساده باشد و لذا به یکی از گچ‌برها تاکید می کند که در بعضی قسمت‌های آن امتحاناتی به عمل آورده و همین که گچ‌بر مزبور قدری کنجکاوی می‌کند از زیر گچ و کاهگل، آثار گچ‌بری و نقاشی‌های برجسته ملون و طلاکاری ظاهر می‌شود و از آن روز تاکنون دسته دسته اشخاص بصیر برای تماشای محل مذکور می روند».